بسیاری از مدرس‌ها و معلم‌ها وقتی وارد دنیای آموزش مجازی شدند، با یک چالش بزرگ روبرو شدند؛ اینکه کلاس آنلاین را چطور برگزار کنیم که دانش‌اموزان با اشتیاق و تمرکز کامل در آن شرکت کنند. در کلاس حضوری، شما ابزارهای بیشتری برای تعامل و ایجاد مشارکت دانش‌آموزان در اخیتار دارید. شما با نگاه‌ها و حتی سکوت‌های دانش‌آموزان متوجه می‌شوید که آن‌ها با شما هستند یا در دنیای دیگری غرق شده‌اند. اما برگزاری کلاس آنلاین جذاب، به خلاقیت و ایده‌های جدید نیاز دارد.
اگر حس می‌کنید کلاس‌هایتان شبیه به یک سخنرانی طولانی است که در آن فقط شما حرف می‌زنید و بقیه گوش می‌دهند، مشکل از محتوای شما نیست؛ بلکه مشکل از روش مدیریت تعامل است. در این مقاله، قصد داریم با ارائه چند ایده برای کلاس مجازی به شما کمک کنیم کیفیت تدریس انلاین را افزایش دهید و مشارکت دانش‌جویان را به حداکثر برسانید.
| شروع کلاس | حین تدریس | پایان کلاس |
|---|---|---|
| سوال کنجکاوی‌برانگیز | خروج از حالت سخنرانی | جمع‌بندی تعاملی |
| نظرسنجی شروع کلاس | مسابقه کوتاه | آزمون خروج |
| حدس موضوع با تصویر یا معما | داستان‌سرایی در تدریس | قلاب جلسه آینده |
| مثال‌های واقعی و کاربردی | ||
| طوفان فکری | ||
| فعالیت‌های گروهی | ||
| ارائه کوتاه توسط دانش‌آموز | ||
| محتوای چندرسانه‌ای |
ایده برای شروع کلاس مجازی؛ از ثانیه اول، ذهن را درگیر کنید
شاید بزرگترین چالش برای مدرس، نحوه شروع کلاس است. اینکه چطور از لحظه شروع، مخاطبان را درگیر کلاس کنید بسیار مهم است و می‌تواند باعث اشتیاق دانش‌آموزان برای ادامه کلاس باشد. اگر به محض شروع کلاس مطالب درسی را شروع کنید ممکن است جو کلاس را خشک و غیر جذاب کنید. با توجه به اهمیت نحوه شروع کلاس، در ادامه چند ایده برای شروع کلاس مجازی را معرفی می‌کنیم.
۱. شروع با یک سوال کنجکاوی‌برانگیز
یکی از بهترین راه‌ها برای اینکه دانش‌آموز را بلافاصله وارد فضای یادگیری کنید، پرسیدن یک سوال کوتاه اما هوشمندانه است. این سوال به صورت یک قلاب برای کنجکاوی برای ادامه کلاس است.
مثلا اگر قرار است در مورد «فشار هوا» درس بدهید، به جای گفتن «سلام، امروز می‌خواهیم فشار هوا را بررسی کنیم»، بپرسید: «به نظرتون چرا وقتی هوا خیلی سنگین میشه، آدم احساس خستگی بیشتری می‌کنه؟».
این سوال کوتاه، مغز آن‌ها را از حالت گوش دادن غیرفعال به حالت جستجوی پاسخ تغییر می‌دهد. حتی اگر پاسخ اشتباه بدهند، مهم نیست، مهم این است که آن‌ها در همان لحظه اول، ذهنشان را به سمت موضوع درس باز کرده‌اند.
۲. استفاده از نظرسنجی (Poll) برای سنجش وضعیت
برای اینکه سطح آمادگی کلاس را ارزیابی کنید، می‌توانید با سوالاتی از جلسه قبل شروع کنید. یک نظرسنجی کوتاه در شروع کلاس، باعث می‌شود دانش‌آموز اولین فعالیت فیزیکی‌اش را در کلاس انجام دهد و از حالت تماشاگر خارج شود. این ایده برای کلاس مجازی، هم به شما کمک می‌کند بفهمید سطح آمادگی کلاس چقدر است و هم تمرکز آن‌ها را جلب می‌کند.
برای مثال اگر قرار است یک درس سخت را شروع کنید، از آن‌ها بپرسید: از درس قبل بین عدد ۱ تا ۵، چقدر مطلب را خوب یاد گرفته‌اید؟ یا به میزان سختی درس چه امتیازی می‌دهید؟ این کار به شما می‌گوید که آیا نیاز به مرور دارید یا می‌توانید مستقیم سراغ مطلب جدید بروید.
۳. حدس زدن موضوع کلاس با تصویر یا معما
به جای اینکه بلافاصله تیتر درس را روی تخته بنویسید، از کنجکاوی آن‌ها استفاده کنید. وقتی ذهن دانش‌آموز را با یک سوال یا تصویر درگیر می‌کنید، او برای رسیدن به پاسخ، با دقت بیشتری به توضیحات شما گوش می‌دهد.
برای مثال اگر می‌خواهید درباره «قانون بازگشت سرمایه» در اقتصاد صحبت کنید، به جای نوشتن عنوان درس، از سک تصویر یا معمای مرتبط با موضوع استفاده کنید و از دانش‌آموزان بخواهید موضوع این جلسه را حدس بزنند.
ایده برای آموزش جذاب در کلاس مجازی
پس از شروع خلاقانه و جذاب کلاس نوبت به ایده برای کلاس مجازی در بخش اصلی درس می‌رسد. آموختن درس در کلاس مجازی نباید طولانی و یکنواخت باشد. مغز انسان در برابر طوفان اطلاعات دچار توقف یادگیری می‌شود. برای اینکه اجازه ندهید تمرکز دانش‌آموزان از دست برود، باید هر چند دقیقه یک بار، جریان کلاس را تغییر دهید. در ادامه ایده‌های جذاب برای ادامه کلاس آنلاین را معرفی می‌کنیم.
۴. کلاس را از حالت سخنرانی خارج کنید
یکی از بزرگترین اشتباهات مدرس‌ها این است که فکر می‌کنند کلاس آنلاین یعنی نمایش اسلاید و صحبت کردن درباره آن‌ها. اگر فقط شما صحبت کنید، کلاس شما تبدیل به یک پادکست می‌شود که مخاطب را به سرعت خسته می‌کند. شما باید بین توضیحات خود، فواصل کوتاهی برای فعالیت‌های کوچک ایجاد کنید.
برای مثال، هر ۱۰ دقیقه یک بار، یک سوال کوتاه مطرح کنید و از آن‌ها بخواهید در گروه پاسخ بدهند، یا یک تمرین ۲ دقیقه‌ای برای حل یک مسئله کوچک انجام دهند تا دوباره ذهنشان فعال شود.
۵. استفاده از مسابقه کوتاه در میانه درس
مسابقه یا همان بازی‌سازی یکی از بهترین راه‌ها برای بالا بردن سطح آدرنالین و تمرکز در کلاس است. وقتی دانش‌آموز بداند که در حال رقابت است، با دقت بسیار بیشتری به جزئیات گوش می‌دهد.
برای اجرای ایده جذاب برای کلاس مجازی، می‌توانید در میانه درس، یک آزمون چندگزینه‌ای سریع با استفاده از ابزارهای آنلاین اجرا کنید. اعلام کردن نام برنده در پایان مسابقه، حتی اگر یک جایزه نمادین باشد، انگیزه آن‌ها را برای جلسات بعدی دوچندان می‌کند.
۶. روایتگری یا داستان‌سرایی در تدریس
برای اینکه جو کلاس از حالت خشک، جدی و خسته‌کننده خارج شود می‌توانید از داستان‌سازی استفاده کنید. به جای اینکه صرفاً فرمول‌ها یا قواعد را از روی کتاب بخوانید، آن‌ها را در قالب یک ماجرا روایت کنید. این کار باعث می‌شود اطلاعات از حافظه کوتاه‌مدت به حافظه بلندمدت منتقل شود.
برای اجرای این ایده برای کلاس مجازی در درس ریاضی، به جای حل یک مسئله خشک، آن را به صورت یک چالش برای یک شخصیت خیالی تعریف کنید. مثلاً: تصور کنید یک کاپیتان کشتی هستید و باید با محاسبه این زاویه، از برخورد با صخره جلوگیری کنید.
۷. آموزش با مثال‌های واقعی و کاربردی
دانش‌آموزان همیشه یک سوال در ذهن دارند: این درس چه کاربردی در زندگی من دارد؟ اگر بتوانید پاسخ این سوال را در کلاس بدهید، آن‌ها خودشان مشتاق یادگیری خواهند بود. آموزش باید از فضای کتاب خارج شده و به دنیای واقعی وصل شود.
به عنوان مثال می‌توانید درس زبان انگلیسی، به جای حفظ کردن لیست کلمات بی‌ربط، مکالمه‌ای را شبیه‌سازی کنید که در آن باید در یک فرودگاه یا رستوران سفارش غذا بدهند.
۸. طوفان فکری (Brainstorming)
بهترین ایده برای کلاس آنلاین که مشارکت بالایی دارد، ایجاد طوفان فکری است. طوفان فکری یعنی همه دانش‌آموزان هر ایده‌ای که به ذهنشان می‌رسد درباره موضوع مطرح کنند. اینکار باعث می‌شود همه مخاطبان، حتی خجالتی‌ترین آن‌ها، احساس کنند نظرشان ارزشمند است. این کار باعث می‌شود کلاس از یک محیط پرسش و پاسخ ساده به یک محیط تبادل ایده تبدیل شود.
برای اینکار می‌توانید، یک چالش یا یک مشکل را مطرح کنید و از همه بخواهید در یک دقیقه هر چه به ذهنشان می‌رسد را بگویند. در نهایت بهترین ایده‌ها را با نظر همه انتخاب کنید.
۹. فعالیت‌های گروهی
یکی از بزرگترین چالش‌های آموزش آنلاین، انزوای دانش‌آموز است. وقتی دانش‌آموز فقط صدای شما را می‌شنود، احساس می‌کند در یک تماشای فیلم است، نه در یک کلاس درس واقعی. برای شکستن این انزوا، باید آن‌ها را مجبور به تعامل کنید. برای این کار دانش‌آموزان را به گروه‌های کوچک (مثلاً ۳ یا ۴ نفره) تقسیم کنید و به هر گروه یک چالش یا یک مسئله خاص بسپارید. آن‌ها باید با هم بحث کنند و به یک نتیجه مشترک برسند.
۱۰. ارائه کوتاه توسط دانش‌آموز
یکی از بهترین راه‌ها برای بالا بردن اعتمادبه‌نفس و تسلط دانش‌آموزان روی درس، دادن میکروفون به آن‌ها است. وقتی دانش‌آموز می‌داند که قرار است چیزی را برای دیگران توضیح دهد، با دقت بیشتری در طول کلاس گوش می‌دهد. برای اجرای این ایده برای کلاس مجازی، می‌توانید عنوان‌هایی مرتبط با درس را به هر دانش‌آموز بدهید و بخواهید در جلسه بعد با ارائه کنفرانس، مطلب را به سایر همکلاسی‌ها توضیح دهد. برای مثال در درس زبان انگلیسی با توجه به درس جدیدی که یاد گرفته‌اند، یک داستان یا خاطره‌ای را برای دوستانشان تعریف کنند و از لغات و قوائد آن درس استفاده کنند.
۱۱. استفاده از محتوای چندرسانه‌ای
استفاده از فیلم‌ها و تصاویر آموزشی برای جذاب‌تر شدن کلاس درس بسیار موثر است. زیرا مغز انسان به محرک‌های بصری و شنیداری مختلف برای حفظ تمرکز نیاز دارد.
برای مثال اگر در حال تدریس یک فرآیند علمی هستید، به جای توضیح دادن طولانی، یک ویدئوی کوتاه از آن فرآیند نشان دهید و سپس درباره آن بحث کنید. ترکیب متن، صدا و تصویر، باعث می‌شود اطلاعات از چندین مسیر مختلف وارد مغز دانش‌آموز شود و ماندگاری آن در حافظه به شدت افزایش یابد.
پایان کلاس؛ چطور یادگیری را تثبیت کنیم و برای جلسه بعد کنجکاو نگهیم؟
تمام اقداماتی که در شروع و ادامه کلاس انجام داده‌اید، بدون یک جمع‌بندی کامل از کلاس ممکن است بی‌نتیجه شود. اگر بدون تثبیت اطلاعات کلاس را تمام کنید، ذهن دانش‌آموز درگیر مطالب جدید نیست و بسیاری از مطالب را فراموش می‌کند. همانطور که برای شروع کلاس ایجاد کنجکاوی مهم است، باید برای جلسه بعدی هم کنجکاوی و انگیزه ایجاد کنید. در ادامه چند ایده برای پایان کلاس مجازی را بررسی می‌کنیم.
۱۲. جمع‌بندی تعاملی
بزرگترین اشتباه این است که خودتان در دو دقیقه آخر، تمام نکات را جمع‌بندی کنید. این کار باعث می‌شود دانش‌آموز از فرآیند یادگیری کنار کشیده شود.
بهترین ایده برای پایان کلاس مجازی این است که، از آن‌ها بخواهید مطلب را جمع‌بندی کنند. برای مثال بگویید: «قبل از اینکه خداحافظی کنیم، هر کس فقط یک نکته کلیدی که امروز یاد گرفته را برای بقیه بگوید». این کار باعث می‌شود هر دانش‌آموز مجبور شود اطلاعاتی که شنیده را در ذهنش مرور و بازسازی کند.
۱۳. تکنیک آزمون خروج
بزرگترین فرق کلاس آنلاین و آفلاین این است که، در کلاس حضوری شما با رفتار، نگاه‌ها و وضعیت تمرکز دانش‌آموزان متوجه می‌شوید تا چه حد درس را متوجه شده‌اند. ولی در کلاس آنلاین این کار کمی دشوار است. تکنیک آزمون خروح روش بسیار قدرتمند برای سنجش میزان موفقیت کلاس شماست. قبل از اینکه اجازه خروج از اتاق مجازی را به دانش‌آموزان بدهید، یک سوال کوتاه و بسیار ساده مطرح کنید. این سوال می‌تواند یک سوال درسی باشد یا حتی یک سوال نظرسنجی درباره کیفیت کلاس. مثلاً: «امروز کدام بخش درس برای شما سخت‌تر بود؟». پاسخ‌های آن‌ها به شما می‌گوید که در جلسه آینده باید روی چه چیزی بیشتر تمرکز کنید و آیا واقعاً هدف آموزشی شما محقق شده است یا خیر.
۱۴. ایجاد قلاب برای جلسه آینده
اگر می‌خواهید دانش‌آموزان با اشتیاق برای جلسه بعد در کلاس حاضر شوند، نباید کلاس را با یک نتیجه‌گیری خشک تمام کنید. باید یک سوال باز یا یک چالش برای آن‌ها باقی بگذارید.
شما می‌توانید در انتهای کلاس، موضوع جلسه بعد را به شکلی مطرح کنید که کنجکاوی‌شان تحریک شود. مثلاً: «امروز یاد گرفتیم چطور یک موتور کار می‌کند، اما در جلسه آینده می‌بینیم که اگر این قطعه کوچک حذف شود، چه فاجعه‌ای برای کل سیستم رخ می‌دهد!». این ایده برای کلاس مجازی، باعث می‌شود ذهن آن‌ها در طول استراحت، همچنان درگیر موضوع باقی بماند.
ابزاری که تمام این ایده‌ها را عملی می‌کند
تا اینجا چندین ایده برای کلاس مجازی مطرح کردیم. اما آیا بدون زیر ساخت و امکانات کلاس آنلاین، می‌توانیم آن‌ها را عملی کنیم؟
بسیاری از معلم‌ها می‌خواهند از این روش‌ها استفاده کنند، اما با محدودیت‌های فنی مواجه می‌شوند. مثلاً می‌خواهند گروه‌های کوچک تشکیل دهند، اما پلتفرمشان اجازه این کار را نمی‌دهد. برای اینکه بتوانید بدون دغدغه فنی، تمرکزتان را روی کیفیت تدریس بگذارید، نیاز به پلتفرمی دارید که این قابلیت‌های کلیدی را در اختیار شما قرار دهد:
- گروه‌بندی: این قابلیت در OnlineClass.pro به شما اجازه می‌دهد کلاس را به اتاق‌های کوچک و مجزا تقسیم کنید تا دانش‌آموزان، روی پروژه‌های گروهی کار کنند.
- نظرسنجی آنلاین: برای اینکه بدانید سطح تمرکز کلاس چقدر است یا یک مفهوم را درست فهمیده‌اند یا خیر، می‌توانید سوالات چندگزینه‌ای سریع مطرح کنید و نتایج را همان لحظه مشاهده کنید.
- اشتراک فایل و محتوای تصویری: برای اینکه یادگیری از حالت متنی خارج شود،در OnlineClass.pro می‌توانید فایل‌های آموزشی، ویدیوها و تصاویر باکیفیت را مستقیماً در محیط کلاس به اشتراک بگذارید تا همه مشاهده کنند.
- تخته سفید تعاملی: این ابزار به شما و دانش‌آموزان اجازه می‌دهد تا مفاهیم پیچیده را با رسم نمودار، نوشتن فرمول یا کشیدن اشکال، به صورت بصری و زنده روی صفحه نمایش دهید.
- اشتراک صفحه نمایش: برای نمایش مستقیم نرم‌افزارهای آموزشی، سایت‌ها یا اسلایدهای خود، به قابلیت اشتراک‌گذاری تصویر کامپیوتر خود نیاز دارید. از طرفی دانش‌آموزان نیز برای ارائه کنفرانس می‌توانند صفحه نمایش خود را به اشتراک بگذارند.
- مشاهده وضعیت تمرکز: معلم باید وضعیت تمرکز دانش‌آموز را ببیند. OnlineClass.pro در صورتی که دانش‌آموزشی از کلاس خارج شده یا صفحه سایت دیگری را باز کرده‌باشد، با علامت ویژه‌ای این موضوع را به معلم نشان می‌دهد.
- بهینه‌سازی فضای کلاس آنلاین برای کامپیوتر و موبایل: هرچند استفاده از کامپیوتر یا لپ‌تاپ برای شرکت در کلاس آنلاین مناسب‌تر است، اما ممکن است بعضی از دانش‌آموزان در شرایط خاصی از گوشی استفاده کنند. در این شرایط بسیار مهم است که فضای پلتفرم آموزش آنلاین، برای برگزاری کلاس آنلاین با گوشی نیز بهینه‌سازی شده‌باشد و تمام امکانات قابل استفاده باشد.
جمع‌بندی
در دنیای امروز که ابزارهای دیجیتال بسیاری از مرزها و محدودیت‌های آموزش را شکسته‌اند، باید بدانیم در کنار همه مزایا و معایب کلاس مجازی، این یک اجبار است که امکانات آموزش آنلاین را فراهم کنیم. در عین حال به عنوان یک مدرس باید بتوانیم به همان اندازه که یک کلاس حضوری یا آفلاین را مدیریت می‌کنیم، یک کلاس آنلاین را نیز به بهترین شکل برگزار کنیم.
چالش اصلی در کلاس آنلاین، مبارزه با حواس‌پرتی‌ها و خستگی‌های دیجیتال است. در نهایت انتخاب ابزار درست و ترکیب آن با خلاقیت شما و ایده برای کلاس مجازی، تفاوت میان یک کلاس معمولی و یک کلاس فراموش‌نشدنی را رقم می‌زند.
